Particuliere auto's met een verbrandingsmotor veroorzaken enorme maatschappelijke kosten
Volgens een internationale analyse veroorzaakt het wereldwijde particuliere autoverkeer met verbrandingsmotoren jaarlijks omgerekend ongeveer 8 biljoen euro aan kosten. Dat komt overeen met circa 8,3% van de mondiale economische productie.
Automobilisten dragen daarvan rechtstreeks slechts ongeveer 1,7 biljoen euro. Het gaat daarbij vooral om uitgaven voor voertuigen, brandstof en reparaties. De overige circa 6 biljoen euro gelden als externe kosten, die ten minste gedeeltelijk door de samenleving worden gedragen.
| Kostencategorie | Geschat jaarlijks bedrag |
|---|---|
| Totale kosten van particulier verkeer met verbrandingsmotoren | ongeveer 8 biljoen euro |
| Directe kosten voor automobilisten | ongeveer 1,7 biljoen euro |
| Externe maatschappelijke kosten | ongeveer 6 biljoen euro |
| Externe kosten in het scenario met autonome elektrische auto's | ongeveer 2,1 biljoen euro |
Ongevallen vormen de grootste kostenpost
Tot de maatschappelijke lasten behoren ongevallen, luchtvervuiling, lawaai, klimaatschade, ruimtebeslag en de wegeninfrastructuur. Meer dan de helft van de externe kosten zou daarbij voortkomen uit verkeersongevallen.
Files zijn niet in de berekening meegenomen. Vooral in dichtbevolkte steden kunnen tijdverlies, extra energieverbruik en productiviteitsverlies echter aanzienlijk zijn. De werkelijke totale lasten kunnen daardoor in bepaalde regio's hoger uitvallen.
De prijs van een autorit bestaat niet alleen uit aanschaf, energie en onderhoud. Een aanzienlijk deel van de kosten verschijnt niet op de persoonlijke rekening.
Autonome elektrische auto's als theoretisch alternatief
Het onderzoek vergelijkt het huidige systeem met een alternatief mobiliteitsmodel. Daarin zouden autonome elektrische auto's veel particuliere auto's met een verbrandingsmotor vervangen en via een app voor afzonderlijke ritten of met een abonnement worden geboekt.
Onder deze aannames zou de totale afgelegde afstand met ongeveer 25% kunnen dalen. De externe kosten zouden in het model afnemen tot circa 2,1 biljoen euro. Alleen al de kosten van ongevallen zouden omgerekend kunnen dalen tot ongeveer 550 miljard euro.
Het mogelijke effect komt niet uitsluitend voort uit de elektrische aandrijving. Elektrische auto's voorkomen lokale uitlaatgassen en kunnen klimaatvriendelijker worden gebruikt, maar lossen het ruimtebeslag, de bandenslijtage of alle ongevalsrisico's niet op. De grootste impact komt in het model van de combinatie van gedeelde voertuigen, minder gereden kilometers en grotendeels geautomatiseerd rijden.
Het robotaxiscenario is geen voorspelling
De auteurs beschouwen het alternatieve model nadrukkelijk als een theoretisch scenario. Het voorspelt niet dat autonome elektrische wagenparken op korte termijn wereldwijd particuliere auto's zullen vervangen. Ook de huidige vooruitgang bij Tesla's FSD-ontwikkeling of systemen zoals Xpeng VLA 2.0 verandert niets aan het feit dat volledig autonome mobiliteit technisch en regelgevend nog niet overal beschikbaar is.
Voor het onderzochte model zouden betrouwbare voertuigen op afroep, krachtige digitale netwerken en een nauwe integratie met bus en trein nodig zijn. Daarnaast zouden aangepaste regels nodig zijn voor parkeerruimte, stopzones, aansprakelijkheid en het beheer van autonome wagenparken.
Een andere onzekere factor is het gedrag van gebruikers. Zeer goedkope robotaxi's die altijd beschikbaar zijn, zouden ritten kunnen vervangen die nu te voet, met de fiets of met het openbaar vervoer worden afgelegd. In dat geval zou een deel van de verwachte besparingen weer teniet worden gedaan door extra autokilometers.
De gegevensbasis stelt duidelijke grenzen
De berekening gebruikt gegevens uit 2025. Veel uitgangspunten zijn afkomstig uit Europa en Noord-Amerika en zijn toegepast op andere delen van de wereld. Verschillen in inkomens, wagenparken, ongevalscijfers en energiesystemen kunnen daardoor slechts in beperkte mate worden weergegeven.
Bovendien gaat het niet om een volledige kosten-batenanalyse. De voordelen van individuele mobiliteit, de gevolgen voor elektriciteitsmarkten en de extra behoefte aan digitale infrastructuur zijn niet volledig meegerekend. De bedragen van biljoenen euro's moeten daarom worden gezien als een gemodelleerde orde van grootte en niet als een nauwkeurige mondiale berekening.
Wat het onderzoek betekent voor de DACH-regio
Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland, samen ook wel de DACH-regio genoemd, beschikken al over relatief dichte vervoersnetwerken en sterk openbaar vervoer. Toch blijven de gevolgen van ongevallen, lawaai, luchtvervuiling en het grote ruimtebeslag van particuliere auto's belangrijke thema's, vooral in stedelijke gebieden.
De overstap op elektrische auto's kan verschillende van deze lasten verminderen, met name lokale uitlaatgassen en, bij gebruik van schone elektriciteit, ook klimaatschade. Het volledige maatschappelijke effect ontstaat echter pas wanneer elektrificatie samengaat met minder onnodige ritten, veiligere rijhulpsystemen en aantrekkelijke alternatieven voor de eigen auto.
